EKONOMİK KRİZ VE TÜRLERİ NELERDİR?

Ekonomik kriz; finans sektörü ve reel ekonomiyi etkileyen kimi zaman beklenmedik şekilde ortaya çıkan, kimi zaman ise sinyaller veren bir kriz türüdür.

EKONOMİK KRİZ VE TÜRLERİ  NELERDİR?
EKONOMİK KRİZ VE TÜRLERİ  NELERDİR? Admin
Bu içerik 249 kez okundu.
Reklam

EKONOMİK KRİZ VE TÜRLERİ
 

1. Ekonomik Kriz Tanımı
Ekonomik kriz; finans sektörü ve reel ekonomiyi etkileyen kimi zaman beklenmedik şekilde ortaya çıkan, kimi zaman ise sinyaller veren bir kriz türüdür. Makro düzeyde ülke ekonomisini, mikro düzeyde ise işletmeleri ciddi şekilde etkiler, iflasa kadar gidebilecek daralmalar görülebilir.
2. Ekonomik Kriz Çeşitleri
a. Reel Sektör Krizleri
Reel sektör krizlerinde mal ve hizmetler piyasaları ile işgücü piyasalarında ciddi daralmalar ortaya çıkar. Enflasyon, deflasyon ya da işsizlik ile karşılaşmak doğrudan bir kriz göstergesi değildir. Bununla birlikte mal ve hizmet fiyatlarındaki artışlar düzenli olarak ciddi seviyelerde seyrediyorsa bir reel sektör krizinden söz edilebilir. Benzer şekilde yatırımlardaki artışları teşvik edecek düzeyin altında fiyat artışı görülmesi, düzenli ekonomik büyümede etkili olan düşük enflasyon yerine sürekli deflasyonun görülmesi, işsizlik oranlarının hızlı bir şekilde artması reel sektör krizlerinin ortaya çıkmasında etkilidir.
b. Likidite Krizleri
Makroekonomik göstergelerdeki bozulmalar, izlenen para ve maliye politikalarına dolayısıyla ekonomi yönetimine olan güven kaybı gibi unsurlar ekonomik krizleri tetikler.
Mevduat sahiplerinin güvensiz ekonomik ortam nedeniyle bankalardan mevduatlarını çekmek için yoğun bir şekilde bankalara başvurmaları sonucunda bankaların nakit rezervlerinin yetersiz kalması durumu likidite krizleri olarak tanımlanmaktadır.
Özellikle spekülatif ataklara açık kırılgan ekonomilerde faizlerin yüksek tutulması bankaları zorlamaktadır. Faizlerin yükselmesi, bankaların yükümlülüklerini artırmakta ani para talepleri ile karşılaşıldığında nakit rezervleri hızlı erimektedir. Nakit rezervleri para taleplerini karşılayamayacak duruma gelindiğinde de likidite krizi ile karşılaşılmaktadır.
3. Finans Krizi ve Çeşitleri
Ticaretin küreselleşmesi ve gelişmekte olan ülkelerin de bu piyasalara entegre olması bir finans krizini birçok ülkeyi etkileyebilecek duruma gelmiştir.
Mishkin (1996) finans krizinin, asimetrik bilgi, tersine seçim, ahlaki rizikonun ileri boyutlara ulaşması sonucunda fonların etkin şekilde yatırımlara yönlendirilememesine bağlı olarak finans piyasalarında ortaya çıkan bozulmalar olarak tanımlamış, ayrıca finans krizlerine başta para ve sermaye piyasalarında hizmet veren işletmelerin bilançolarındaki bozulmaların, faiz oranlarındaki ve varlık fiyatlarındaki ani değişmelerin neden olabileceğini, bununla birlikte sektör dışındaki işletmelerin bilançolarındaki bozulmaların da krizin ortaya çıkmasında ve derinleşmesinde etkisinin bulunabileceğini belirtmiştir.
a. Para Krizi
Para krizleri çevre ülkelere yayılarak çok sayıda ekonomiyi etkileyen bir finans krizi çeşididir. Para krizleri sabit döviz kuru rejimi uygulayan ekonomilerde ödemeler dengesi krizi, esnek döviz kuru rejimi uygulayan ekonomilerde ise döviz kuru krizi şeklinde kendisini gösterir.
Sabit döviz kuru uygulayan bir ekonomide döviz kurunda ortaya çıkan baskılar sonucu hükümet devalüasyona giderek döviz rejimini yeniden düzenler. Sermaye akışlarına sınırlama getirerek belirli bir süre para piyasalarının işlemlere kapatılmasının sonucunda bir para krizi oluşur.
IMF; para krizinde Merkez Bankası’nın döviz rezervlerini erittiğini veya faiz oranlarında ciddi bir artışa gidildiğini belirtmekte ve para krizlerini eski tip ve yeni tip olarak ikiye ayırmaktadır.
Eski tip para krizlerinin cari işlemler açığından kaynaklandığını ve devalüasyonla sonuçlandığını belirtilmiştir. IMF’nin sabit döviz kuru uygulayan ekonomilerde para krizi çıktığında izlenmesini önerdiği politika devalüasyondur.
Yeni tip para krizleri ise yatırımcıların başta bankacılık sektörü olmak üzere finans sektöründeki işletmelerin bilançolarındaki bozulmalar nedeniyle döviz kuru üzerinde yarattıkları baskılardan kaynaklanmaktadır. Bu durumun aksine döviz kurunda ortaya çıkabilecek bir çöküşün de bilançoları iyi durumda olan bankacılık sektörünü olumsuz etkileyebilecek ve yeni tip para krizlerine zemin oluşturacaktır.
b. Bankacılık Krizi
Bankacılık krizi, yatırımcıların bankalardaki mevduatlarını hızla çektikleri, iflası göze alarak bankaların yükümlülüklerini ertelemek zorunda kaldıkları, reel sektörün daha az etkilenmesi adına hükümetleri önemli finansal yükümlülüklere sokan ve genellikle banka iflaslarıyla sonuçlanan bir finans krizi çeşididir.
Bankacılık krizlerinde ahlaki riziko ve asimetrik bilgi gibi unsurların özel bir önemi vardır. Bankaların krizlerin sigortası olarak görülen mevduatlara devlet güvencesinin verilmesinden yararlanarak karlılıklarını artırmak için riskli olarak nitelendirilebilecek yatırımcılara krediler verdikleri birçok bankacılık krizinden sonra tespit edilmiştir. Yüksek faiz getirisi elde edebilmek için daha fazla riskli kredi verilmesi ve kredilerin geri dönme oranının azalması sonucunda bankaların bilançolarındaki bozulmalar kaçınılmaz olmaktadır.
Bankacılık krizlerinin finansal kurumların kapanmasına, birleşmelerine ya da kamu sektörü tarafından ele geçirilmesine neden olduğu, bankacılık krizlerinin oluşmasındaki en büyük faktörün hükümet yardımları olduğu da başka bir görüştür.
c. Sistematik Finans Krizi
Sistematik finans krizleri, finans krizlerinin bir çeşidi olarak ya da sistematik bankacılık krizi olarak tanımlanmakta ve bankacılık krizlerinin bir alt türü olarak nitelendirilmektedir.
Mishkin (2001) sistemik finans krizlerinin aşamalar halinde ortaya çıktığını ve diğer finans krizi çeşitlerinden bağımsız olarak değerlendirilemeyeceğini savunmuştur. Her aşamada farklı finans krizi çeşidi görülmekte, son aşamada ise sistematik finans krizi ortaya çıkmaktadır. İlk aşamada işletmelerin bilançolarındaki bozulmaların bir sonucu olarak riskli kredilerdeki artışlarla birlikte kredi hacmi genişlemekte, bunun sonucunda bankacılık krizi ortaya çıkmaktadır. Bankacılık krizinin ardından gerekli düzenlemeler gerçekleştirilmediğinde ise ikinci aşamaya geçilmekte ve bir para krizi ortaya çıkabilmektedir. Para krizinin sonucunda finansal kurum/kuruluşların bilançolarındaki bozulmalar derinleşmekte, üçüncü aşamada sistematik finans krizi görülmektedir. Sistematik finans krizi ortaya çıktığında tüm reel ekonomiyi etkileyebilecek bir ekonomik krizin bu finans krizini izleme olasılığı ciddi şekilde yükselmektedir.
d. Dış Borç Krizi
Dış borç krizi, düzenli bir şekilde dış borç alan bir ekonominin borçlarının anapara ve faizini ödeyemeyeceğini ilan etmesi ile ortaya çıkan bir finans krizi çeşididir.
IMF’nin (2002) çalışmasında krize neden olan dış borçların kamu borçları olabileceği gibi özel kesime ait dış borçlar da olabileceği belirtilmiştir.
Ekonomik faaliyetlerini istikrarlı bir şekilde sürdürmesi aldığı dış borçlara bağlı olan ülke ekonomileri mevcut borçlarını başka borçlarla finanse etmek istediğinde, daha riskli bir ülke olarak değerlendirileceği için daha kısa vadeli ve/veya daha yüksek faiz oranı ile kredi almak durumunda kalacaktır. Yurt dışı piyasalarında söz konusu kredilerin faizleriyle birlikte geri döndürülmesinin zorlaştığı kanaati oluştuğunda ise ülke ekonomisine yeni kredi vermekten kaçınılacağı gibi verilen kredilerin geri çağrılması için girişimlerde de bulunulabilir. Bu durumda borçlarını faizleriyle birlikte geri ödeyemeyeceğini kabul eden bir ekonomi dış borç krizine girmiş olur.
Delice (2003) ülke ekonomilerinin dış kredi bulma konusunda sıkıntı yaşamaları nedeniyle dış borcun yeni Ödeme planlarına bağlanması veya yükümlülüklerin ertelenmesi durumunun da dış borç krizi olarak değerlendirilebileceğini belirtmiştir.
Tüm finans krizlerinin ortak özelliği, ciddi ekonomik eşitsizlikler yaratması, döviz kuru, sermaye piyasalarındaki varlık fiyatları gibi finansal araçlarda olağanüstü değişiklikler ortaya çıkartarak ekonomik krizleri tetiklemesidir.

 

Kaynak: İhsan Erdem Kayral, ABD Merkez Bankası Politikalarının Küresel Piyasalara Olan Etkisi Doktora Tezi, 2015

ekonomik kriz ekonomik kriz nedir ekonomik kriz türleri Bankacılık Krizi para krizi Sistematik Finans Krizi Dış Borç Krizi
Reklam
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
BLOCKCHAİN (BLOK ZİNCİRİ ) NEDİR?
BLOCKCHAİN (BLOK ZİNCİRİ ) NEDİR?
Enjin Coin (ENJ) Kripto Parası Nedir?
Enjin Coin (ENJ) Kripto Parası Nedir?