İKTİSATTA CETERİS PARİBUS VE MUTATİS MUTANDİS

Aslında çoğu bilim dalında yapılan bilimsel araştırmaların temelini oluşturan bu iki terimi anlayabilmek için, öncelikle nedensellik ve korelasyon (birliktelik) terimlerini anlamamız gerekiyor.

İKTİSATTA CETERİS PARİBUS VE MUTATİS MUTANDİS
İKTİSATTA CETERİS PARİBUS VE MUTATİS MUTANDİS Admin
Bu içerik 179 kez okundu.
Reklam

Bu iki terimi örnekler üzerinden anlatmaya çalışacağım. 

  •  TRYUSD (Dikkat! USDTRY değil ) paritesine baktığımız zaman 9 Kasım 2020 tarihinden itibaren yükseldiğini görmekteyiz. Bunun yanı sıra TCMB’nin yayınladığı politika faiz oranlarına baktığımızda ise yine yükseldiğini görüyoruz. Aynı zamanda bizler biliyoruz ki para politika faizlerinin değişmesi, TRYUSD paritesinde değişime sebep olacaktır. TRYUSD’ nin yükselme sebebi PPK toplantılarında faizin arttırılmasından dolayıdır. İşte bu duruma nedensellik deriz.
  •  Öte yandan BTCUSD grafiğine baktığımız zaman yine Kasım ayından itibaren yükseldiğini görürüz. BTCUSD ve TRYUSD paritelerinin ikisi de yükselmiştir fakat aralarında bir neden-sonuç ilişkisi tanımlanamaz. Aslında birbirleri ile alakaları yoktur. İkisinin de ayrı ayrı sebepleri vardır fakat sonuç olarak “birlikte” yükselmişlerdir. Bu duruma ise birliktelik yani korelasyon adı verilir.

Özetlemek gerekirse iki durum yada değişken arasında kanıtlanabilir bir neden-sonuç ilişkisi varsa nedensellik, yalnızca birliktelik durumu gözleniyor ve neden-sonuç ilişkisi gözlenmiyorsa korelasyondan bahsedilir.

Nedensellik ve korelasyon terimlerini anladığımıza göre asıl konumuza geçebiliriz. 

Ceteris paribus, Latince “diğer tüm durumlar sabitken” anlamına gelmekle birlikte, bir durum veya değişkenin diğer bir durum veya değişkenle arasındaki nedenselliği ölçmek için kullanılan bir analiz yöntemidir. Özellikle pek çok ufak değişkenin bulunduğu iktisat gibi bir bilim dalında, ağırlıkla mikroekonomide, iki değişkenin arasındaki ilişkiyi daha kolay ifade edebilmek için kullanılır.

Mutatis mutandis ise Latince “değiştirilmesi gerekenler değiştirildi ” anlamına gelir. Burada ise Ceteris Paribus’un zıttı bir durumla karşılaşmaktayız. Değişen koşullar göz ardı edilmez, aksine bu koşullar doğrultusunda değiştirilmesi gerekenler değiştirilir. Mutatis mutandis denildiği zaman iki durumun arasındaki nedensellikten ziyade korelasyondan bahsederiz. Bu söz öbeği daha çok makroekonomi için geçerli olmaktadır.

Şimdi bu iki söz öbeği için de yine örneklendirme yapalım ve ekonomide ne kadar kullanılabilir olduğuna bakalım.

Fiyat-talep eğrisine baktığımız zaman fiyat arttıkça talep azalmaktadır. Çünkü bir malın fiyatı yükseldiğinde insanlar yüksek fiyattan x malını almak yerine, daha düşük fiyatlı ürünlere yönelirler. Fiyat düşük olduğundaysa yani örneğin bir indirim yapıldığında mala olan talep artmaktadır. Yani bir malın fiyatı arttığında, ceteris paribus, talep düşmektedir diyebiliriz. 

Peki tüm bu diğer faktörler neler olabilir? Talep yalnızca fiyattan değil ayrıca tüketicinin geliri, ikame ve tamamlayıcı malların fiyatları, tüketicinin zevk ve tercihleri, tüketicinin gelecekteki gelir düzeyine ilişkin beklentisi, gelecekteki fiyat düzeyine ilişkin beklentisi gibi unsurlardan da etkilenir. Yani ceteris paribusa göre fiyat ve talep arasındaki ilişkiden bahsetmek istersem diğer tüm unsurları görmezden gelmem gerekir. Elbette aynı durum diğer unsurlar için de geçerlidir.

Bu unsurlardan biri ile örneklendirelim;

Ceteris paribus, tüketicinin gelir düzeyi arttığında orta-kaliteli ürünlerden bahsettiğimizde mal miktarı artacaktır. Düşük kaliteli ürünler için ise tam tersi olacaktır. Çünkü tüketici, diğer adıyla homo economicus yani kendi çıkarlarını düşünen bireyler hiç bir zaman düşük kaliteli ürün satın almak istemez, olsa olsa almak zorunda kalır.

Diğer bir örnek için ise ikame ve tamamlayıcı ürünleri kullanalım. İkame ürün, rakip ürün demektir. Tamamlayıcı ürünler ise zorunlu veya isteğe bağlı olarak ( çay-şeker gibi) birlikte kullanılan ürünlerdir. 

Diyelim ki ben “Fillerin beyin ağırlığının yaşlarına göre değişimleri” isimli ücretli bir makale yayınlayayım, yayınlamak için ise ücretli bir makale paylaşım platformu kullanayım. Benim makalemi okumak isteyen bir okur yani aslında tüketici, platforma üye olmak zorundadır. Bu durumda benim makalem ve yayınladığım platform tamamlayıcı ürünlerdir. Platformda yayınlanmış tüketicinin ilgisini çekebilecek diğer makale ise benim makaleme rakip üründür. 

O halde şöyle söyleyebiliriz;

Ceteris paribus,platform üyelik ücretlerinin artması benim makaleme olan ilgiyi ve satın alınan miktarı düşürür, üyelik ücretlerinin azalması ise benim satışlarım için olumludur. Çünkü platforma kayıt sayısı artarsa benim makalemi gören insan sayısı, dolayısıyla satılan mal miktarı artar.

Ceteris paribus, rakip makalenin fiyatları düşürmesi, benim makaleme olan talebi ve satın alınan miktarı azaltacak, arttırması ise benim satışlarımda yükselmeye sebep olacaktır.

Mutatis mutandis ise günlük hayatta ekonomiden ziyade hukuk alanında ve sözleşmelerde kullanılmakta olup en bilindik örnek ev sahibinin kirada yaptığı değişikliklerdir. Kiracılık sözleşmeleri yenilenirken “Mutatis Mutandis” yani değiştirilmesi gerekenler değiştirildi anlamında kullanılır. Yine bir yasada veya değişikliğe gidilmek istenildiğinde aynı şekilde kullanılmaktadır.

Ekonominin geneline baktığımızda ise analiz yapılırken, ekonomik modeller oluşturulup test edilirken ceteris paribus, mutatis mutandis gibi farklı bakış açıları kullanılabilir. Fakat deneyler genel anlamda ekonomi biliminin doğasına uymamaktadır. Çünkü ekonomi bilimi, kontrolü güç olan pek çok aktör barındırır ve belirli bir zaman içerisinde tüm aktörleri hesaba katarak deney yapılması oldukça zor olacaktır. 

Kaldı ki bütün aktörler ayarlansa bile dünyanın bir ucunda, bir kelebek kanat çırpabilir ve özenle hazırlanmış deney düzeneği bir anda kaosa dönüşebilir...

Laurence J. Peter’in ekonomiye çok yakışa bir sözününü buraya bırakıyorum;
“ Ekonomist dün tahmin ettiklerinin bugün niçin gerçekleşmediğini yarın bilecek olan kişidir. “

Okuduğunuz için teşekkür ederim, sağlıklı günler diliyorum

 

Finans Gazetesi

Telegram: https://t.me/diptenalanadam

CETERİS PARİBUS MUTATİS MUTANDİS
Reklam
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
BLOCKCHAİN (BLOK ZİNCİRİ ) NEDİR?
BLOCKCHAİN (BLOK ZİNCİRİ ) NEDİR?
Enjin Coin (ENJ) Kripto Parası Nedir?
Enjin Coin (ENJ) Kripto Parası Nedir?